هنر کاشی سازی معرق يا كاشی گل وبته كه نزد اروپائيان بيشتر به موزائیک شهرت دارد ، ازقرن هفتم هجري بتدريج زينت بخش معماري ايران ، به ويژه بناهای مذهبي گرديد . اهميت كاشی معرق نسبت به انواع ديگر كاشی ، زيبائی فوق العاده ودرجه استحكام آن است وبه همين دليل پس از گذشت ساليان سال بر روي بناها برجای مي ماند.

براي ساخت كاشی معرق ابتدا كاشی را به قطعات كوچك يا بزرگ بريده و طبق نقشه اي كه قبلا تهيه گرديده پهلوی هم مي چينند وسپس بادوغ آب گچ درزها و منافذ راپرمي كنند به طوری كه تمامي آن به صورت يك قطعه كاشی يكپارچه درآيد و زماني كه سفت ومحكم شد آن رابرروی بنا نصب مي كنند .

هنرمندان دوره تيموريه كاشيكاري معرق رادرشرق ايران توسعه داده وبسياري ار بناهای مذهبي اين ناحيه به ويژه درهرات ، سمرقند وبخارا پايتخت هاي تيمور وجانشينان او با كاشی معرق تزئين گرديده است . به موازات رونق اين نوع كاشي درخراسان بزرگ استفاده ازآن درشهرهاي ديگر ايران نيز رواج يافت.

معماری سنتی

مسجد مولانا به تاريخ 848 ه.ق مدرسه غياثيه خرگرد ، به تاريخ 848 ه.ق مسجد گوهرشاد ، 821ه.ق ، مدرسه دودر 843ه.ق دراستان خراسان ، مقبره شيخ صفي الدين اردبيلي ومسجد كبود 870ه.ق دراستان آذربايجان ومدرسه امامي 725ه.ق درامام شهر 857ه.ق وهارون ولايت به تاريخ 918 ه.ق ومسجد امام خميني ( مسجد شاه سابق ) مدرسه چهارباغ متعلق به عهد صفويه دراصفهان ومدرسه خان 1024ه.ق درشيراز ومسجد جامع يزد 861ه.ق وبالاخره مسجد ورامين دراستان مركزي 722ه.ق ازجمله بناهای مذهبی هستند كه شاهكار كاشيكاری هاي معرق رادربر مي گيرد. در كاشيكاری معرق رنگهای متنوع بكار برده شده كه دراين بين رنگهاي سفيد وآبی تيره ، فيروزه ای سبز و پرتقالي بيشتر به چشم مي خورد.تا اوايل قرن 17 اين سبك كاشي كاري درايران رواج داشته است.

طرحهائي كه دراين زمان بيشتر مشاهده گرديده اند عبارتند از:

گل وبرگ به هم پيچيده ويك قطعه ، گل آبي ( رزآبي ) ولاله آبي از چين و گلدان وگاهي نيز پرندگان رنگهای اين آثاركاملا بارنگهاي كاشي هائي كه درقرن 13 ساخته شده ودرتركيه مشاهده گرديده متفاوت است .

اين رنگها : آبي ، فيروزه اي متمايل به زرد ، قهوه اي ، سبز ، سفيد ، ارغواني ويك رنگ قرمزمات نپخته كه بر روي سطوح بدنه هاي خاك رسی ويا برروي يك لعاب زرد رنگ نقاشي شده ميباشد .

ازاواخر دوره تيموريه وآغاز دوره صفويه استفاده ازنوع ديگري ازكاشي معروف به كاشي خشتي يا هفت رنگ درتزيين بناهاي گوناگون متداول شد .همانطور كه قبلا نيزياد گرديد ، دراواخر دوره هاي تيموري وصفويه بتدريج تزئينات كاشي هفت رنگ جايگزين كاشيكاري معرق گرديد .

تحويل ورواج كاشی هفت رنگ راتاحدودي ميتوان ناشي ازدلايل اقتصادي وسياسي دانست . باتوجه به اهميت معماري واحداث روزافزون بناهاي مذهبي وغيرمذهبي دردوره صفويه معماران برآن شدند كه درتزئين بناهاي گوناگون از شيوه تزئيني كاشي هفت رنگ بهره گيرند . بااستفاده از اين شيوه هنرمندان قادر بودند .

بالا